Een stem uit 1908

Mijn zoons hebben zowel van vaders als moeders kant bijzondere genen meegekregen. Van moeders kant stammen zij af van Ype Schaaf sr. Ype is geboren in 1874 en verslijt als jonge man in Leeuwarden vele baantjes. Van kaasverkoper en wijnhandelaar tot kruier. Zijn rol als ceremoniemeester op bruiloften bracht een uniek komisch talent bij hem naar boven. Met een trio schuimde hij de dorpsfeesten en bruiloften in Friesland af. Zijn succes was dusdanig groot, dat hij in 1908 door "His Masters' Voice" gevraagd werd een aantal platen te maken. In het Fries!! Dit om de afzet van het nieuwe medium in het noorden te promoten. Hij is wellicht de eerste Nederlandse cabaretier die dit doet.

In 1913 wordt hij uitbater van hotel de Oldehove in Leeuwarden. In de jaren die volgden namen vele artiesten die optraden in de Harmonie intrek in het hotel van Ype. Zijn faam als komiek deed alle grote namen van het Nederlandse toneel bij hem overnachten. Van Nap de la Mar tot de clown Buziau. Er moeten die avonden ook dames van divers allooi aanwezig zijn geweest die menig hart op hol hebben gebracht. Later werd Ype cafébaas van het vermaarde "Oranje Bierhuis". Ook daar bleef de clown Buziau hem bezoeken en werden de avonden in grote vrolijkheid doorgebracht.

In 1930 overlijdt Ype aan TBC. Zijn unieke stem is vastgelegd op 7 platen waarvan er 3 bewaard zijn gebleven.

CIRCUS ROMANÈS (of hoe het verder ging)

Met het mooie verzoek om onderdeel te worden van het Cirque Tzigane Romanès Paris, toog ik huiswaarts. Het is onderhand augustus en ik wil graag contact met de andere musici. Alexandre is zonder internet. Daarom bezochten we meermaals Parijs om ook van Rose zeker te weten dat mijn deelname geen vriendelijk bedoelde opwelling van bewondering betrof. In oktober weet ik nog steeds niets. Geen muziek, geen scenario, nulla. Ik ben voor concerten en workshops in Nederland, wanneer ik het bericht krijg dat ik in de wacht wordt gezet.

Na de tour NL, rijden we over Parijs en ik bied aan om onbezoldigd tot januari mee te doen. Men accepteerde het aanbod en was tot tranens toe geroerd. Ik heb wel een voorwaarde; dat mijn busje op het circusterrein kon staan. Geen probleem. Nema Probljema!! 20 November maakte ik mijn opwachting. Er blijkt echter geen plek voor het busje te zijn. Parkeren in Parijs is een hel! Ik neem de show op en wacht om geïntroduceerd te worden bij het team. Ik stel me voor aan de leider van het ensemble. Hij reageert uiterst onvriendelijk en zegt van niets te weten en accepteert mij niet als bandlid. Ik zak door de grond. Pak mijn spullen en verlaat Parijs. De volgende ochtend schrijf ik een brief. Ik geef aan nog steeds beschikbaar te zijn en geen wrok koester. Het antwoord is bemoedigend. Een "mea culpa" en een opening tot nadere samenwerking. En ik had me nog zo goed voorbereid!

Alexandre Romanès en Yehudi Menuhin

Na mijn "Yapp's Nickelodeon" concert in Parijs kwam een geëmotioneerde Alexandre Romanès naar me toe en omarmde me. Dit concert had hem meegenomen naar een andere wereld. Een kwalificatie die al meerdere malen aan dit concert werd verbonden. Hij vatte de ontmoeting als volgt samen: De instrumenten stonden voor hem opgesteld, hij pakte er een op en ik dacht: "Deze muzikant is niet doorsnee", maar bij het tweede instrument dacht ik zonder enige aarzeling: "Deze muzikant is uitzonderlijk." Er zit zoveel intelligentie, zoveel verfijning in zijn spel, en om me door niets te laten afleiden, sloot ik mijn ogen. Vanaf dat moment was ik niet meer op aarde. Ik moest toen denken aan Yehudi Menuhin, die ik een beetje kende omdat ik een week met hem in Cirque Romanès had doorgebracht. Yehudi Menuhin zei tegen me toen we uit elkaar gingen: "Alexandre, tot mijn sterfdag zal ik aan je denken." Lieve Yapp, ik kan je dezelfde belofte doen: ook ik zal aan je denken tot mijn sterfdag. Op één knie, kus ik je hand. Als we elkaar weer zien, hoop ik dat we elkaar nooit meer zullen verlaten. . Stilte.... Alexandre heeft 4 poësiebundels bij Gallimard uitgebracht en is houder van het 'Legion d'honneur', hem verleend door president Hollande. Alexandre is een persoonlijkheid. Een aimabele persoonlijkheid.

We hebben elkaar niet verlaten. Ik bezocht hem meerdere malen. Naast dichter is Alexandre ook bespeler van de luit en is gespecialiseerd in 16e en 17e eeuwse composities. In februari 2025 participeerde ik in een benefiet ten bate van het circus. Ik stond eindelijk in het circus. Een levenslange wens werd vervuld. Mijn bet-overgrootvader kan trots op me zijn (Zie een eerdere blog) Ik verliet het circus met het verzoek van Alexandre om deel te nemen aan de nieuwe voorstelling van het Cirque Tzigane Romanès de Paris!

Frans Weisz : De kleine grote man

Het was rond 2002 dat ik benaderd werd door een Jeugdproductiehuis uit Amsterdam om een voorstelling voor 'Het Concertgebouw' te maken op basis van teksten van Judith Herzberg en onder regie van Frans Weisz. Ze waren voor mij geen onbekenden. 'Leedvermaak' was de film op basis van teksten van Judith die Frans regisseerde. Mij werd gevraagd de muziek te schrijven. Mijn toenmalige band Di Gojim om het uit te voeren. Ik kon mijn geluk niet op. Tegelijkertijd bekroop me de angst niet te kunnen voldoen aan het hoge niveau van deze kanjers. Eerst moest de muziek worden geschreven. Ik ontmoette Judith in haar appartement aan het Vondelpark. In de lommerrijke serre bespraken we liedteksten. Grappige, minimalistische, beeldende teksten. Een mooie uitdaging. Ik was onder indruk van de volkomen ongedwongen wijze waarop ik werd benaderd. Dit was toch een grote schrijfster en dochter van de beroemde Abel. De muziek vormde zich op een natuurlijke wijze uit de teksten. In een week stonden ze op papier.

Het verhaal gaat over een tirannieke vader, die het huis verlaat en terugkeert in de veronderstelling dat hij een nieuw gezin aantreft. Ik zou die vadser spelen en de moederrol werd aan Bodil dela Parra toegedacht. Ook niet mis. Toen kwam de eerste repetitie. De kennismaking met Frans Weisz verliep zo als dat meestal gaat met echte grote geesten. Ontspannen en geïnteresseerd. Een man met gochme en een ontwapenende humor. Met begripelijke aanwijzingen werd het geheel in elkaar gedraaid. Kleinere rollen werden door de bandleden ingevuld. Vooral het paard en de marechausse waren hilarisch. De voorstelling werd een groot succes. Zo groot dat het stuk een paar jaar later hernomen werd.

Het tweede project met Frans kende een jarenlange aanloop. Het zou gaan over het Jiddisch Staatstheater van Moskou. Sandra Geller een gevluchtte Russische journaliste benaderde mij na een concert met dit project. Ik benaderde de Joodse Omroep en vroeg Frans of hij de regie wilde doen. Sandra had originele partituren en libretti. De onderhandelingen waren moeizaam. Ik zocht Frans op in zijn grachtenpand aan de Prinsengracht en we bedachten de mooiste ensceneringen. Onbetaalbaar. De Joodse Omroep verdween in de EO (GOTSPE!) en het geld eveneens. Een gehaaide producent pikte de ideeën, gaf Sandra en mij het nakijken en Frans wrochtte uiteindelijk een slap aftreksel van alle mooie plannen. We hadden nog wel een telefonisch contact en Frans wou langskomen in Eymoutiers. Ik begreep dat later dat zijn gezondheid snel achteruit gegaan is. Mooie herinneringen blijven en Frans leeft door in zijn films. (Ik heb een 16mm copie van Charlotte)

Bonne van der Zee

Mijn illustere muzikale voorvader Bonne van der Zee werd op vrijdag 17 maart 1871 te Sneek geboren. Mijn bet-overgrootvader. Ik was in de archieven gedoken en had gezien dat mijn 19e eeuwse familie kermisgangers waren zonder vaste woon- of verblijfadres. Woonwagenbewoners dus. En in het geval van mijn bet-overgrootvader een varende kermisreiziger. Ze stonden geregistreerd in Sneek. In Friesland had je tjalken voor vrachtvervoer en tjalken voor andere zaken. In het geval van Bonne een kermisboot. Hijzelf vond het een circusboot en voer rond onder de naam "Circus Bombarie". Deze tjalken waren wit geschilderd. De boot droeg een draaimolen op dek, die 's avonds een zweefmolen werd en had een schiettent benedendeks. Wanneer ze de kermis van Leeuwarden aandeden, wandelde Bonne als een volleerd koorddanser over de uitgezette giek het plein op. Wanneer in de winter het varen stopte, bond Bonne zijn schaatsen onder en voorzag door het winnen van schaatswedstrijden in het onderhoud van het gezin. Schaatsvereniging Thialf verleende hem de penning voor het winnen van de meeste wedstrijden over 50 jaar. Een gemakkelijk man was hij niet, gezien zijn veroordeling wegens mishandeling. Maar ja dat hoort blijkkbaar bij de kermis. 'Nothing changed really.'

Bonne kreeg in 1880 een zoon genaamd Jacob. Hem noem ik mijn muzikale overgrootvader omdat we op vele vlakken hetzelfde zijn en zelfs uiterlijk op elkaar lijken. Wordt vervolgd.

Achmed en Awraham

Op 29 september van dit jaar speelde ik met mijn groep 'Héjre Kati' in het stadhuis van Arnhem. Het was tijdens een conferentie over het fenomeen 'Stolpersteine'. Over de noodzaak ervan en de betekenis, georganiseerd door Hein-Willem Leraar. Achmed Marcouch de burgemeester hield een mooie toespraak evenals Bertien Minco van herinneringskamp Westerbork. Wij omlijstten met toepasselijke muziek, wat in zeer goede aarde viel.

In de middag werden in bijzijn van Achmed Marcouch de stenen gelegd op verschillende adressen en ik speelde bij elke steenlegging een 'nigun', een Chassidische melodie. Een van de 'Niguns' kende ik van Awraham Soetendorp. Ik ben waarschijnlijk de enige sterveling die hem kent, want Awraham was hem bijna vergeten. Ik schreef hierover in een oudere blog. Hier is een mooie foto hoe twee verschillende werelden bijeen kunnen komen. Een mooi beeld, dat al in muziek was voorzien op 29 september. Hier klinkt Awraham's Nigun

Bienvenue Saladin

10 Jaar geleden was mijn goede vriend Hans Roseboom bij ons op visite. We hadden elkaar in 2009 in Roemenië, Blajèl, ontmoet. Hij runde een camping en had een keur aan vlaggen opgehangen van elke nationaliteit die langs was geweest. De Friese vlag trok mijn aandacht. We zochten met ons gezin een slaapplek. Na wat polyglotair armpje gedruk, konden we elkaar in het Nederlands verstaan. Hans was een oud-RodeKruismedewerker die het een ander had meegemaakt. Een joviale vent. 10 jaar geleden bood hij mij een saxofoon ter gebruik aan. Een Selmer Mark VI. Het neusje van de zalm. Ik aarzelde. Ik had tenslotte Johnny (zie blog Adieu Johnny) en dacht nog steeds mijn muzikale leven met hem te slijten. En dan zo'n instrument in de kast? Nee, ik stelde voor een aanstormend talent het instrument te gunnen.

Hans is enkele jaren geleden overleden. Nu ik het einde zag naderen van het bespelen van Johnny en hoopte dat die een plekje in het Joods Historisch Museum Amsterdam zou krijgen, moest ik op zoek naar vervanging. Ik belde Wilma, de weduwe van Hans, met de vraag of de sopraansax nog bij haar was. Dit was het geval. Ik wou hem kopen. Maar dat was niet mogelijk. Wilma zei dat de sax er nog was omdat ie op mij wachtte. Dat was Hans zijn wens. Ik was overdonderd. Thuis gekomen nam ik hem onder de loep. Google lens. Ik zag een gek embleem dat Google naar Saladin deed verwijzen. De grote Saladin? Ik vroeg Wilma naar de herkomst van de sax. "Heeft Hans in Bagdad gekocht op een veiling van aan lager wal geraakte Iraakse familie." Dus ik ging van een 'joodse'sax naar een 'islamitische'! Johnny had soul, 'neshomme'. In Saladin zal ik een Jiddische ziel moeten blazen. Les extrèmes se touchent! Ik heb weer een verhaal om op te diepen. Merci Hans!